محمدرضا جبارى
463
سازمان وكالت و نقش آن در عصر ائمة ( ع ) ( فارسي )
عصر سفير دوم در خدمت سازمان وكالت بوده و وى با آنها در تماس مستقيم قرار داشته است . 9318712 خ 0 157 خ شيخ طوسى ضمن نقل دو روايت درباره وصيت آخر سفير دوم ، به اسامى وكلاى برجسته آن زمان تصريح كرده است كه عبارتند از : أبو على بن همام ، ابو عبد الله بن محمد كاتب ، ابو عبد الله باقطانى ، أبو سهل اسماعيل بن على نوبختى ، ابو عبد الله وجناء و جعفر بن احمد بن متّيل . اين دو روايت ، هم اسامى وكلاى ارشد بغداد را در حدود سالهاى 304 - 305 ق آشكار مىسازد ، و هم بر وفات « احمد بن اسحاق » ، « حاجز » و « قطّان » كه از زمان نخستين سفير در بغداد بودهاند ، دلالت دارد . همچنين بيانگر اين نكته است كه بعضى از وكلا از زمان نخستين سفير هنوز زنده بوده و به درجات و الا نيز ارتقا يافته بودند ! از اين ميان ، « باقطانى » و « جناء » را مىتوان نام برد . 0418712 خ 0 158 خ ابو جعفر عمرى غير از وكلاى بغداد ، وكلاى ديگرى نيز در استانهاى مختلف داشت كه واسطه بين شيعيان و امام دوازدهم عليه السّلام در استفتائات شرعى و جمع وجوه مالى بودند . وى روابط سرّى گستردهاى با وكلاى خود داشت و با آنها در قراى مختلف بغداد ديدار مىكرد ! در دوران خليفه ، معتضد عباسى ، وكلاى استانهاى دوردست مانند قم ، با سفير دوم تماس مىگرفتند و از طريق بازرگانانى كه اطلاعى از رابطه بين ابو جعفر به عنوان سفير دوم و فرستادگان كالا نداشتند ، پول و كالا براى وى مىفرستادند ! بازرگانان نيز به اين تصور كه اين ارتباط صرفا تجارى است اموال را به بغداد حمل مىكردند . 1418712 خ 0 159 خ روابط ابو جعفر عمرى با وكلا كاملا سرّى و حساب شده بود ؛ به نحوى كه هيچ ردّپايى به جاى نمىنهاد ! بنا به گزارش شيخ صدوق ، در يك مورد ، سفير دوم محل ملاقات خود با « ابن متّيل » را يكى از خرابههاى عباسيّه در بغداد تعيين نمود تا توقيع ناحيه مقدّسه را برايش بخواند ؛ و در آنجا نيز پس از قرائت توقيع ، آن را از بين برد ! 2418712 خ 0 160 خ براى اجتناب از حساس كردن جاسوسان حكومتى ، وى با وكلاى استانهاى دور دست تماس مستقيم نمىگرفت . در برخى از برهههاى حسّاس و خطرناك ، وى به كسانى كه نامه يا پول برايش مىآوردند ، دستور مىداد آنها را در جاى خاصّى قرار دهند و در عوض هيچگونه رسيدى به آنها نمىداد ! 3418712 خ 0 161 خ بنا به استظهار برخى از محققان ، 4418712 خ 0 162 خ ابو جعفر عمرى گاه اسامى مستعارى به كار مىبرد . اين كار در راستاى سياست تقيّه و پنهانكارى وى بوده است . از جمله اين اسامى ، نام